‘Bijzondere tijden vragen om bijzondere acties’

Algemeen directeur ZonMw Véronique Timmerhuis:

ZonMw is een anker in de wereld van zorg en gezondheid. Haar missie: ‘Met kennis werken aan een goede gezondheid voor iedereen.’ De coronacrisis noopt ZonMw de mouwen nog eens extra op te stropen. “Dankzij de enorme drive in onze organisatie, het vertrouwen van onze opdrachtgevers en onze netwerkpartners konden we snel schakelen. Dat begon meteen al in maart vorig jaar”, blikt algemeen directeur Véronique Timmerhuis terug. 

Tijdens de virusuitbraak begin 2020 ontstaat een enorme dynamiek. De behoefte aan kennis op medisch en zorggebied, maar ook aan kennis over de maatschappelijke gevolgen van de coronamaatregelen, groeit bijna net zo exponentieel als het virus zelf. ZonMw wordt nog meer dan het al is de spin in het web van medisch onderzoek en gezondheidszorg. Véronique Timmerhuis en haar ZonMw-collega’s trekken alles uit de kast. “Ons netwerk is daarbij zeer waardevol. We signaleren lacunes: waar is behoefte aan meer kennis? We coördineren en financieren veel gezondheidsonderzoek en stimuleren dat de uitkomsten van dat onderzoek, de ontwikkelde kennis, snel verspreid en toegepast worden en zo impact hebben. Dat was broodnodig na de uitbraak.” 

Grote behoefte aan kennis

ZonMw formeert razendsnel een expertpanel dat de meest urgente vragen formuleert. “Wat werkt en wat werkt niet? Op de IC’s, in de behandeling, in de preventie. En wat is de sociale impact van de crisis en de maatregelen? Dat waren de vragen waar onze partners en wij antwoord op wilden. En dat alles in een torenhoog tempo.”

‘Door corona is ZonMw steeds meer een schakelpunt’

Na deze allereerste super-urgente ronde in maart 2020, kan ZonMw, samen met de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), aan de slag met een uitgebreider COVID-19-programma. “Wij hebben het netwerk en de infrastructuur om snel te schakelen. De procedures zijn duidelijk. Wel pasten we de aanvraag- en beoordelingsprocessen aan. Waar je normaal als onderzoeker meerdere maanden hebt om een aanvraag in te dienen, was dat nu een maand. Dat snellere werken geldt uiteraard ook voor de experts die de aanvragen moesten beoordelen en goedkeuren. We zeilden scherp aan de wind, maar zonder de zorgvuldigheid uit het oog te verliezen. Geweldig dat zovelen hieraan meegewerkt hebben.”

Vt Maart 2021 2 Bewerkt
Véronique Timmerhuis, directeur ZonMw.

Simultaan schaken

ZonMw schaakt op meerdere borden tegelijk, met diversiteit aan inhoudelijk urgente vraagstukken en diversiteit aan soorten kennisontwikkeling. Achter elk bord zit een programmateam van ZonMw dat samenwerkt met de partners in het veld.

“In dit grotere COVID-19-programma komen onze voornaamste taken en uitgangspunten perfect samen. We financieren niet alleen onderzoek, we signaleren ook waar meer kennis nodig is en zorgen ervoor dat die kennis vervolgens in de praktijk wordt gebracht. We halen bij lopende onderzoeken frequent op wat de vorderingen zijn, bundelen die inzichten en voorzien VWS, RIVM en het (zorg)veld van up-to-date informatie. Een ongekend snelle schakeling tussen kennisontwikkeling en het voeden van praktijkvelden met die kennis.”

Bert Roes, strategisch adviseur en secretaris VNG-commissie zorg, jeugd en welzijn, ziet corona als een breekijzer.

Samenwerking in de praktijk: ZonMw en VNG

Waar soms de werelden van onderzoek en praktijk elkaar niet vinden, gebeurde dat nu wel. “Samen zoeken we naar onderzoek dat waardevol is voor de gemeentelijke praktijk. Succes hangt af van de inhoud, onze vraagstelling en verwachtingen. Zo vinden wij tachtig procent zicht vaak al voldoende, terwijl de wetenschap eerst voor honderd procent de zaken op een rij wil hebben. In deze crisistijd vonden we elkaar dankzij het gedeelde vertrekpunt om kennis over de sociale effecten van corona snel beschikbaar te maken en zo handelingsperspectieven te creëren. Dat zorgde voor urgentie en een sterke wil om hier samen aan te werken waardoor de aansluiting tussen onderzoek en het lokale beleid verbeterde.” Het dashboard sociale impact Corona is daar volgens Roes het symbool van. “Een prima instrument dat we via ZonMw in handen hebben. Ook zeer bruikbaar na corona.”

Creatieve oplossing

Meteen na de virusuitbraak komt Nederland massaal in actie. De wetenschappelijke wereld en de zorg draaien overuren, maar ook het bedrijfsleven en particulieren laten zich van hun creatieve kant zien met allerlei praktische oplossingen. “Soms hadden die initiatieven een klein zetje nodig om in de praktijk gebracht te kunnen worden. ZonMw zette direct een regeling ‘creatieve oplossingen’ en ‘wetenschap voor de praktijk’ op, waar partijen dat (financiële) zetje konden aanvragen. Dit bracht veel mooie en snelle resultaten. Van alternatieve beademingsapparatuur zoals snorkelmaskers en het inzetten van koelvesten van Olympiërs voor zorgpersoneel, tot ontmoetingscontainers bij verpleeghuizen om eenzaamheid tegen te gaan. Relatief kleine projecten soms, maar met grote impact.”

Voeding voor beleid en gemeentelijke praktijk

Door corona is ZonMw steeds meer een schakelpunt, ook voor andere partijen. Zo ondersteunt en begeleidt de organisatie een traject van de Chief Science Officers van zeven ministeries om te komen tot een kennisagenda rond COVID-19 voor de langere termijn.

Nog dichter op de actualiteit en de dagelijkse praktijk neemt Timmerhuis namens ZonMw deel aan het VNG-overleg ‘Wetenschap en gemeentelijk beleid in tijden van corona’. “Vanuit het brede overzicht dat we hebben over wat er allemaal plaatsvindt aan kennisontwikkeling, kunnen we via dat overleg snelle schakelingen maken tussen gemeentelijke kennisbehoeftes en de invulling daarvan.”

Deelname aan het VNG-overleg leidde onder andere tot de ontwikkeling van een corona-dashboard dat inzicht geeft in de sociaal-maatschappelijke dynamiek rond corona. Waar knelt het? Wat vergt extra aandacht? En wat zijn interessante aanpakken die snel verspreiding en opschaling verdienen?  

“ZonMw werd in hoog tempo een crisisorganisatie. Complimenten dat ze zonder crisisplan zo snel zorgden voor korte lijnen en strakke procedures.”

Samenwerking in de praktijk: ZonMw en GGD

Sjaak de Gouw, directeur GGD Publieke Gezondheid Holland Midden, is onder de indruk van het aanpassingsvermogen van de organisatie.

“Onvoorstelbaar hoe voortvarend er werd ingespeeld op de enorme behoefte aan informatie over Covid-19. ZonMw was als een spons die alle beschikbare kennis absorbeerde om na het uitknijpen de relevante informatie weer los te laten.”

De resultaten uit ‘de spons’ die De Gouw het meest bijbleven zijn Flexivist en Medisch Onderwijs VR. “Flexivist is de oplossing om tijdens het verbod op bezoek in verpleeghuizen toch familie en vrienden op visite te laten gaan. Bij Medisch Onderwijs VR worden verpleegkundigen in korte tijd klaargestoomd om op de IC te werken.”

Snel schakelen

”Deze samenwerking met de VNG is ook een mooi voorbeeld van het snelle schakelen in deze bijzondere tijden.” Het schaken op diverse borden blijft voorlopig nog wel even de dagelijkse praktijk, zo verwacht Timmerhuis. “Het zijn bijzondere tijden die vragen om bijzondere acties binnen de medische wereld, de zorg, de preventie en de maatschappelijke dynamiek. We bouwen een brug en lopen er tegelijkertijd al overheen.”

Deel deze pagina

Meer lezen